Psychopatologia sukcesu – polski przypadek Doroty Masłowskiej

 

Podczas spotkania autorskiego kilka lat temu w Bibliotece Norwida Dorota Masłowska mówiła o zjawisku, które coraz częściej powraca w debatach kulturowych i psychologicznych: psychopatologii sukcesu. Nie jako abstrakcyjnej teorii, lecz jako osobistego doświadczenia – gwałtownego, destabilizującego i długotrwale obciążającego.

Masłowska opisywała, jak nagła eksplozja popularności po debiucie literackim – zamiast stać się prostą drogą do spełnienia – przyniosła serię trudnych konsekwencji psychicznych i społecznych. Jej wypowiedź wpisuje się w szerszy problem funkcjonowania jednostki w warunkach nagłego awansu symbolicznego, szczególnie w realiach polskich.

---

Czym jest psychopatologia sukcesu?

Psychopatologia sukcesu to zespół zjawisk psychicznych pojawiających się nie w wyniku porażki, lecz triumfu. Obejmuje m.in.:

• zaburzenie poczucia tożsamości („kim jestem poza sukcesem?”),

• lęk przed utratą pozycji i uwagi,

• presję ciągłego potwierdzania własnej wartości,

• depersonalizację i poczucie bycia „projektem publicznym”,

• chroniczne napięcie i wypalenie,

• izolację społeczną mimo pozornego uznania.

W przypadku Masłowskiej szczególnie wyraźnie wybrzmiewał dysonans między prywatnym doświadczeniem a publicznym wyobrażeniem „genialnej debiutantki”.

---

Sukces jako trauma kulturowa

W polskim kontekście sukces bardzo często:

• nie jest procesem, lecz skokiem,

• nie bywa oswajany, lecz fetyszyzowany,

• nie daje czasu na adaptację.

Masłowska zwracała uwagę, że młoda osoba, nagle wyniesiona do rangi symbolu pokoleniowego, zostaje wciągnięta w mechanizm:

• medialnej hiperobecności,

• nieustannej oceny,

• redukcji osoby do jednego wydarzenia lub dzieła.

Sukces przestaje być osiągnięciem, a staje się obowiązkiem.

---

„Fejm” jako czynnik destrukcyjny

Wypowiedzi Masłowskiej dotykały też zjawiska fejmu – nie jako nagrody, lecz jako formy przemocy symbolicznej. Popularność:

• odbiera prywatność,

• narzuca role,

• skraca dystans między krytyką a hejtem,

• zmusza do nieustannej samokontroli.

Szczególnie w kulturze, w której brakuje systemowego wsparcia psychologicznego dla ludzi sukcesu, fejm działa jak czynnik dezintegrujący.

---

Polska specyfika: brak języka dla sukcesu

Jednym z kluczowych wątków była sugestia, że w Polsce:

• umiemy mówić o klęsce,

• umiemy mówić o biedzie,

• umiemy mówić o wykluczeniu,

ale nie umiemy mówić o cenie sukcesu.

Osoba, która „ma wszystko”, nie ma prawa do słabości. Psychiczne koszty triumfu bywają bagatelizowane, a próba ich nazwania spotyka się z niezrozumieniem lub ironią.

---

Konkluzja

Wystąpienie Doroty Masłowskiej było nie tylko osobistą relacją, ale ważnym głosem w debacie o zdrowiu psychicznym w kulturze sukcesu. Pokazało, że:

sukces – zwłaszcza nagły i nieoswojony – może działać jak zdarzenie traumatyczne,
jeśli nie towarzyszy mu czas, wsparcie i prawo do bycia niedoskonałym.

To temat, który w Polsce dopiero zaczyna być nazywany – i właśnie dlatego tak mocno wybrzmiał w tej chwili, tu i teraz.

opr. CzatGPT