Czy pamiątki po cesarzowej powinny wrócić do Zaboru?
Pytania o odpowiedzialność dawnych właścicieli i przyszłość pałacu
W Zaborze pod Zieloną Górą znajduje się pałac, którego ostatnią rezydentką była Cesarzowa Hermina Reuss – druga żona ostatniego cesarza Niemiec, Wilhelm II. To miejsce o niezwykłej historii, które dziś pełni funkcje publiczne, lecz niemal całkowicie pozbawione jest oryginalnego wyposażenia i pamiątek po dawnej właścicielce.
W księdze wieczystej jako właściciel figuruje obecnie samorząd województwa. Jednak lokalna społeczność coraz częściej zadaje pytania o odpowiedzialność dawnych właścicieli za pozostawiony po II wojnie światowej majątek oraz o możliwość przywrócenia historycznego charakteru obiektu.
Kim jest dzisiejszy potomek rodu?
Potomkiem dynastii Hohenzollernów jest Georg Friedrich von Hohenzollern (w przestrzeni publicznej często określany jako książę pruski), prawnuk cesarza Wilhelma II. Co istotne – urodził się w Zielonej Górze i przez pewien czas mieszkał w Zaborze. Obecnie przebywa po niemieckiej stronie granicy.
Podczas jednej z wizyt w pałacu publicznie deklarował, że:
-
nie rości sobie praw do obiektu,
-
nie jest zainteresowany jego przejęciem,
-
nie posiada środków na jego utrzymanie,
-
okresowo wspiera lokalne inicjatywy poprzez swoją fundację.
Z jego wystąpienia zapamiętano słowa o symbolicznym znaczeniu przekazanego portretu cesarzowej:
„Jest dla mnie wielkim zaszczytem przekazać obraz mojej babci – małżonki ostatniego cesarza Niemiec. Powstały trzy takie portrety. Ten powraca do miejsca, w którym został namalowany.”
Jednocześnie zaznaczył, że mieszkał w pałacu zaledwie dwa miesiące i nie zamierza przejmować obiektu.
Pusty pałac bez historii?
Obecnie w pałacu w Zaborze niemal nie ma oryginalnych elementów wyposażenia z czasów cesarzowej. Nawet wystawiony tam portret – jak się wydaje – pozostaje własnością prywatną potomka rodu.
Lokalne środowiska społeczne i kulturalne proponują utworzenie:
„Izby Pamiątkowej Cesarzowej Herminy”
– muzeum otwartego prezentującego historię pałacu i rodziny cesarskiej.
Niedawno w pobliskim Frankfurt nad Odrą – gdzie cesarzowa zmarła – zorganizowano wystawę jej poświęconą. Pojawiły się głosy, że podobna ekspozycja powinna zostać zaprezentowana właśnie w Zaborze, w miejscu, z którym była związana.
Czy możliwy jest powrót pamiątek?
Rodzina Hohenzollernów w Niemczech prowadziła w ostatnich latach spory dotyczące zwrotu majątku i dzieł sztuki utraconych po II wojnie światowej. Według doniesień medialnych domagała się zwrotu tysięcy obiektów – mebli, obrazów, księgozbiorów oraz zamków.
W tym kontekście pojawiają się pytania:
-
Czy istnieje prawna możliwość, by część pamiątek związanych z cesarzową wróciła do Zaboru?
-
Czy mogłoby to nastąpić w formie depozytu, wypożyczenia lub partnerstwa muzealnego?
-
Czy państwo polskie lub samorząd mogłyby podjąć rozmowy w tej sprawie?
-
Czy możliwe byłoby stworzenie muzeum prezentującego również perspektywę rodziny cesarskiej – przy zachowaniu standardów rzetelności historycznej?
Odpowiedzialność dawnych właścicieli?
Sprawa ma także wymiar szerszy – dotyczy odpowiedzialności dawnych właścicieli za majątek pozostawiony na terytorium Polski po 1945 roku.
Czy potomkowie dawnych rodów arystokratycznych mają dziś jakiekolwiek obowiązki moralne wobec miejsc, z którymi byli związani?
Czy wsparcie fundacyjne jest wystarczające, czy też możliwa jest głębsza współpraca instytucjonalna przy rewitalizacji obiektu?
Szansa turystyczna
Pałac w Zaborze mógłby stać się:
-
miejscem dialogu polsko-niemieckiego,
-
atrakcją dla turystów z Niemiec zainteresowanych historią Hohenzollernów,
-
elementem szlaku historycznego obejmującego Brandenburgię i Lubuskie,
-
centrum edukacyjnym poświęconym schyłkowi monarchii pruskiej.
Obecnie jednak obiekt funkcjonuje bez silnej narracji historycznej i bez oryginalnych zbiorów.
Pytania do administracji publicznej
W związku z powyższym skierowano zapytania do właściwych instytucji państwowych, w tym do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, dotyczące:
-
Możliwości powrotu części historycznego wyposażenia.
-
Ram prawnych dla utworzenia muzeum rodziny cesarskiej.
-
Ewentualnej współpracy z potomkami rodu Hohenzollernów.
-
Zasad prezentowania narracji historycznej obejmującej również perspektywę dawnych właścicieli.
Czy pałac w Zaborze pozostanie jedynie obiektem użytkowym, czy stanie się miejscem, które przywróci pamięć o swojej wyjątkowej historii?
To pytanie pozostaje otwarte – zarówno dla władz, jak i dla potomków dawnej rodziny cesarskiej.
Adam Fularz
Gazeta Zielonogórska
www.zielonogorska.pl
Komentarze
Prześlij komentarz